( و برخى ذاتا قبيح و نبايستنى هستند ) و عقل ما هم با قطع نظر از خطاب شارع مىتواند حسن برخى افعال و يا قبح آنها را را ادراك كند همانند حكم عقل به حسن عدالت و قبح ظلم و . . . و مىگويند : شارع مقدس امر نمىكند مگر به كارهائى كه حسن و بايستنى باشند و نهى نمىكند مگر از كارهائى كه قبح و نبايستنى باشند و روى همين اصل شعار عدليه اينست كه احكام شرعيه دائر مدار مصالح و مفاسد واقعيه و نفس الامريه‌اى است كه در متعلقات آنها موجود است بنا بر اين به هر چيزى كه در واقع داراى مصلحت باشد شارع امر مىكند و از هر چيزى كه در واقع داراى مفسده باشد شارع نهى مىكند . 2 - اشاعره مىگويند : حسن و قبح افعال ذاتى نبوده و بلكه اعتبارى است ، به نظر اينها هيچ عملى با قطع نظر از خطاب شرعى حسن يا قبيح نيست بلكه همهء كارها با قطع نظر از بيان شارع مساويند عدل و ظلم ذاتا فرقى ندارند ، خيانت و امان يكسانند ، صدق و كذب همانندند و . . . و مىگويند حسن و قبح افعال صد در صد تابع اعتبار شرع است يعنى هر كارى را كه شارع تحسين كند حسن پيدا مىكند و لو آن كار ظلم باشد ، خيانت باشد ، كذب باشد ، زنا باشد و . . . و هر كارى را كه شارع تقبيح كند آن كار قبيح مىشود و لو عدالت باشد ، و لو احسان باشد و لو نماز باشد و . . . و شعار اشاعره اينست كه : الحسن ما حسنه الشارع و القبيح ما قبحه الشارع . و چون زمام امر بدست شارع است پس اگر امروز شارع چيزى را تحسين نموده و بدان امر كند آن كار مىشود بايستنى و اگر فردا از همين كار نهى كرد اين عمل نبايستنى خواهد بود و از باب نسخ هم براى اين مدّعا مثال مىزنند كه گاهى شرع مقدس براى زمانى چيزى را واجب مىكند سپس از